Le Nuvole · Diario

Tag: Bosco Eliceo

  • De wijnen van het zand: de Bosco Eliceo en de wijnboeren die wij graag mogen

    De wijnen van het zand: de Bosco Eliceo en de wijnboeren die wij graag mogen

    Lage wijnstokken, geplant in het zand, op een paar meter van de Adriatische Zee. De grond knerpt onder uw schoenen als een strand. En toch komt daar een wijn vandaan, met precies de ziltigheid die bij onze vis past.

    Het zijn de wijnen van het zand: de Bosco Eliceo. Een naam die in Ferrara maar weinigen kennen en die wij, sinds we open zijn, graag inschenken. Omdat hij van hier komt, uit ons eigen stuk vloeibare wereld, zand, lagunes, zee, zout, en omdat we de wijnboeren die hem maken graag mogen. Dit is onze kleine gids, verteld van achter de toog.

    Waarom ze “wijnen van het zand” heten

    De benaming heet Bosco Eliceo DOC en is erkend sinds 1989. De bijnaam, “Vini delle Sabbie”, wijnen van het zand, is geen etiketpoëzie: het is de waarheid van de bodem. De wijnstokken groeien op grond die tot 95-97% uit zand bestaat, een erfenis van de afzettingen van de Po en de Reno en van de oude droogleggingen, tussen de provincie Ferrara, de Podelta en de kust.

    De naam “Bosco Eliceo” komt dan weer van de steeneikenbossen, de “elci”, die vroeger op de zandruggen langs de zee groeiden.

    Er is een detail dat we graag aan tafel vertellen. Veel van deze wijnstokken zijn “ongeënt”, ze staan op eigen wortel: zand maakt de bodem van nature vijandig voor de druifluis, het insect dat in de negentiende eeuw de halve Europese wijnbouw vernietigde. Hier hebben de lage wijnstokken het overleefd. Een Bosco Eliceo drinken betekent soms drinken van oude planten, die het volhielden waar men elders van nul moest beginnen.

    De Fortana, de “Uva d’Oro”

    De huisdruif is de Fortana, die ze hier “Uva d’Oro” noemen, gouden druif. Ze wordt al eeuwen geteeld. Het Consorzio voert de eerste sporen zelfs terug op de Etrusken van Spina, een overlevering van de streek, zo verteld door wie de benaming beschermt, meer dan een zekere kroniek.

    En dan komt het mooie verhaal, dat we graag vertellen met meteen de waarschuwing dat het een legende is, geen gedocumenteerd feit. Men zegt dat de Fortana uit de Côte d’Or kwam, de “gouden kust” van Bourgondië, naar Ferrara gebracht door Renata di Francia (Renée van Frankrijk) ter gelegenheid van haar huwelijk met Ercole II d’Este: Franse stekken die in de zandige, brakke grond van de Delta een thuis zouden hebben gevonden. Vandaar, zegt men, “Côte d’Or”, “Uva d’Oro”. Het is een overlevering, en we koesteren haar precies om wat ze is: een verhaal dat naar het hof van de d’Este ruikt, om na het eten te vertellen zonder het als waarheid te verkopen.

    Onder de DOC vallen vier types: naast de Fortana de Merlot, de Sauvignon en de Bianco del Bosco. Vier verschillende manieren om op het zand te staan.

    Hoe een wijn smaakt die aan zee groeit

    Hebt u ze nog nooit geproefd, prent u dan één woord in: ziltigheid. De wijnen van het zand hebben een bescheiden alcoholgehalte, rond 10,5-11%, mooie zuren en een licht zilte toets, een cadeau van de nabijheid van de zee. Ze zijn licht, oprecht, vaak frizzante, licht mousserend. Frisse, fruitige, soms bloemige geuren.

    Geen “grote” wijn dus, die het gerecht het zwijgen oplegt. Wijnen die hun vak verstaan: ze maken u dorstig, maken uw mond schoon, geven u zin in de volgende hap. Trattoriawijnen, in de mooiste zin van het woord.

    Waarom een vistrattoria Bosco Eliceo schenkt

    Terechte vraag: een rode, of een “boerse” frizzante, bij vis? Ja. En juist hier komt het zand van pas.

    De logica is simpel, die van de sommeliers, verteld vanuit de keuken: zuren en bubbels maken de mond schoon en brengen balans. Dat werkt uitstekend bij de rijkere gerechten uit onze lagunewereld. De Fortana frizzante is de combinatie bij uitstek met paling, palingrisotto bijvoorbeeld, waar zuren en bubbels door het vet snijden. En als het gerecht naar het zure neigt, zoals bepaalde brodetti uit de streek van Comacchio met azijn, houdt de stille Fortana beter stand dan veel witte wijnen.

    Dan zijn er de witte wijnen. De Bianco del Bosco frizzante, opnieuw, bij palingrisotto. De Sauvignon van de Bosco Eliceo, droog en een tikje zuur, bij gemarineerde paling. En als aperitivo, voor het aanschuiven, passen ze allemaal.

    De draad is altijd dezelfde: de ziltigheid van de wijn die praat met de ziltigheid van de lagunevis. Dezelfde omgeving, dezelfde taal. Daarom houden we op de kaart, naast de wijnboeren die we overal gaan opzoeken, een plek vrij voor wie hier om de hoek wijn maakt.

    De nieuwigheid om te proberen: de Fortana Rosé

    Bij het nieuwe hoort de mousserende versie van de Fortana, de Fortana Rosé. Hij is geboren als aperitivo, en daar is hij perfect voor, een koud glas bij aankomst, maar hij redt zich ook aan tafel, bij vis en wit vlees.

    Komt u ’s zomers langs, met het lange licht en de hitte die niet wijkt, dan is het de eerste die we u in de hand drukken. Bubbels, kleur, frisheid. Weinig pretenties en veel zin om door te gaan.

    Veelgestelde vragen

    Wat is de wijn van het zand?
    Zo wordt de Bosco Eliceo DOC genoemd, een wijn die tussen Ferrara, de Podelta en de kust wordt gemaakt op bodems die bijna alleen uit zand bestaan, tot 95-97%. Vandaar de bijnaam.

    Welke wijn drinkt u in Ferrara?
    De meest eigen wijn, aan de kant van de zee, is de Bosco Eliceo: Fortana, Merlot, Sauvignon en Bianco del Bosco. Ziltige, lichte wijnen, vaak frizzante, gemaakt om aan tafel te staan, en volgens ons voor vis.

    Wat is Fortana?
    Het is de belangrijkste druif van de Bosco Eliceo, ook “Uva d’Oro” genoemd. Ze geeft een frisse, ziltige, vaak frizzante wijn, tegenwoordig ook als mousserende rosé.

    Komt u langs

    De Bosco Eliceo is geen wijn die uw leven verandert bij de eerste slok. Het is beter dan dat: het is een wijn die u vertelt waar u bent. Het zand, de zee op twee passen, de lagunes in de rug.

    Wij houden hem daar, naast de andere ambachtelijke wijnboeren die we graag mogen, en trekken hem graag open voor wie wil begrijpen waar hij vandaan komt. Hebt u zin om hem te proberen, bij een fritto of voor een bord paling, dan staat de tafel klaar. En begint u liever op eigen houtje, ergens langs de Lidi: doe dat. Ook dat is, uiteindelijk, nuvolare: wolken kijken, zoals wij dat noemen.

  • Waar een aperitivo drinken in Ferrara: de buurten, de sfeer, een glas wijn van het zand

    Waar een aperitivo drinken in Ferrara: de buurten, de sfeer, een glas wijn van het zand

    Het goede uur is dat waarop het licht zakt en de stad nog een beetje verder vertraagt. Ferrara is van zichzelf al traag, stil, op mensenmaat, een stad om te voet en op de fiets te doorkruisen, maar rond het aperitivo wordt ze ronduit mak. Mensen gaan naar buiten, gaan zitten en wachten tot de avond komt. En dan is de vraag simpel: waar drinkt u een aperitivo in Ferrara, en met welk glas in de hand.

    Wij van Le Nuvole hebben daar een klein idee over. We vertellen u over de buurten, de sfeer die van plein tot plein verandert, en de wijn die wij graag inschenken als de zon vertrekt: fris, zilt, van deze grond. Geen ranglijsten, geen adressen die elk seizoen veranderen. Alleen de plekken waar het zin heeft om te blijven hangen, en waarom.

    Het Listone: Piazza Trento e Trieste

    Wie in Ferrara aankomt en vraagt waar u een aperitivo kunt drinken, komt vroeg of laat hier terecht. Piazza Trento e Trieste, het Listone, zoals iedereen het noemt, is het hart van het stadsleven in het historische centrum, de theatrale ruimte tussen de kathedraal en haar museum.

    Het is het plein van de gelegenheden: ruim, druk, een doorgangsplek. Langs de zijkant van de kathedraal loopt de Loggia dei Merciai, en hier begint Via Mazzini. De sfeer is die van zien-en-groeten: u gaat zitten en vroeg of laat loopt er een bekende voorbij. Goed voor wie midden in het gebeuren wil zitten, met de gevel van de Duomo, dat samenspel van romaans en gotisch, als decor terwijl het licht zakt.

    Via delle Volte: het aperitivo in de schaduw van de vòlti

    Een paar honderd meter verder en alles verandert. Via delle Volte is het middeleeuwse Ferrara, een van de sfeervolste straten van de stad: de as van het “lineaire Ferrara” dat tussen de zevende en de elfde eeuw groeide. De naam komt van de vòlti, de luchtbruggen en bogen die vroeger de pakhuizen aan de rivieroever verbonden met de werkplaatsen richting het centrum.

    Hier is de sfeer intiem, een beetje geheim. Steen, baksteen, schaduw. Gebouwen uit de veertiende en vijftiende eeuw die zich boven uw hoofd sluiten. Het is de juiste buurt voor een rustig aperitivo, dat ongemerkt een diner wordt. Minder etalage, meer gesprek.

    Rond het Castello: de slotgracht en de vier torens

    Dan is er het Castello Estense, het symbool van Ferrara: vier torens in de slotgracht, rode bakstenen, witte balustrades, ophaalbruggen. Hier zitten voor het aperitivo heeft iets theatraals, het water rondom, de massa die donker wordt terwijl de hemel nog even licht blijft.

    Het is de buurt die het meest op een ansichtkaart lijkt, en dat is prima: op sommige avonden is een glas de moeite waard alleen al om van onderaf naar de Torre dei Leoni te kijken. Van hieruit kunt u desgewenst doorlopen naar Corso Ercole I d’Este, de monumentale zichtas van bijna twee kilometer, tot aan de Porta degli Angeli en de ring van de muren, negen kilometer groen om te voet of op de fiets te doen. Dat is geen aperitivo meer: dat is het daarna. Maar het is fijn om te weten dat het er is.

    Een pareltje: de oudste osteria ter wereld

    We kunnen het niet laten. Als het aperitivo in Ferrara een symbolische plek heeft, is het Enoteca Al Brindisi, naast de Duomo, in Via Guglielmo degli Adelardi: beschouwd als de oudste osteria ter wereld, gedocumenteerd sinds 1435 (toen Hostaria del Chiucchiolino). In de vijftiende eeuw kwam men er per boot. Meer “streekaperitivo” dan dit is moeilijk te vinden.

    We noemen het met plezier, want in Ferrara komt gulheid iedereen ten goede: een stad met een osteria van zes eeuwen oud is een stad waar het idee zelf van even stoppen voor een glas diepe wortels heeft.

    Wat u drinkt: de wijn van het zand

    En hier komen we op ons eigen terrein. Want het aperitivo kan in Ferrara iets van de streek zijn in plaats van zomaar een glas.

    Op een paar kilometer van het centrum, tussen de provincie, de Podelta en de Adriatische kust, ontstaat de DOC Bosco Eliceo, de “wijnen van het zand”, zo genoemd omdat ze groeien op bodems die tot 95-97% uit zand bestaan, een erfenis van de Po, de Reno en de droogleggingen. De belangrijkste druif is de Fortana, de oude “Uva d’Oro” die hier al eeuwen wordt geteeld.

    Het zijn wijnen met een duidelijke ziel: een bescheiden alcoholgehalte (rond 10,5-11%), goede zuren, en die licht zilte toets die van de zee hiernaast komt. Licht, aangenaam, vaak frizzante (licht mousserend). In één woord: gemaakt voor het aperitivo. De ziltigheid van het zand is uiteindelijk hetzelfde wat wij zoeken in de vis uit deze lagunes, het is de draad die de wijngaard met de tafel verbindt.

    Probeer, als het zich voordoet, ook de Fortana Rosé, de mousserende wijn die het Consorzio juist als aperitivo aanbeveelt, een streekrosé in plaats van het gebruikelijke anonieme witje. En houdt u van levendige wijnen, zoek dan de op fles hergiste wijnen van de kleine wijnboeren van de Bosco Eliceo, zoals die van Mirco Mariotti: ongeënte wijnstokken op een paar honderd meter van de Adriatische Zee, zilte en een beetje wilde “boerenbubbels”. Geen champagne. Iets wat meer van ons is.

    Ons aperitivo

    Wij zijn een vistrattoria, geen pleinbar, maar wat een glas voor het aanschuiven betekent, weten we wel. De kelder van Eli is “altijd in beweging”, opgebouwd uit ambachtelijke wijnboeren en natuurwijnen, en de wijn van het zand hoort erbij: we trekken hem graag open als de avond begint, misschien met iets uit zee dat u zonder haast de maaltijd in leidt.

    Als het aperitivo op de pleinen u zin geeft om te blijven, is de stap van de Fortana naar een tafel met vis korter dan hij lijkt. Maar dat is, als het zover komt, een andere avond.

    Veelgestelde vragen

    Waar drinkt u een aperitivo in Ferrara?
    De klassieke buurten zijn er drie: het Listone (Piazza Trento e Trieste), het drukke hart van de stad bij de Duomo; Via delle Volte, de intiemere en sfeervollere middeleeuwse straat; en de buurt rond het Castello Estense, theatraal, met de slotgracht en de torens. Naast de Duomo is er ook Al Brindisi, de oudste osteria ter wereld, gedocumenteerd sinds 1435.

    Wat drinkt u bij het aperitivo in Ferrara?
    Het streekglas is de wijn van het zand uit de Bosco Eliceo: de frisse, licht zilte Fortana, vaak frizzante, en de Fortana Rosé die juist als aperitivo wordt aanbevolen. Anders de op fles hergiste wijnen van de kleine wijnboeren van de Bosco Eliceo, levendige, ziltige wijnen van wijngaarden op een paar passen van de zee.

    Komt u langs

    Ferrara is een stad die wie vertraagt beloont. Kies het plein dat bij u past, bestel een glas van dit zand, en laat het licht zijn werk doen. En krijgt u daarna honger en zin in zee, dan weet u waar we zijn: de tafel staat klaar, zonder haast.